Đài Phát thanh & Truyền hình Yên Bái Đài Phát thanh & Truyền hình Yên Bái
QUYẾT TÂM ĐƯA YÊN BÁI PHÁT TRIỂN NHANH, BỀN VỮNG THEO HƯỚNG “ XANH, HÀI HÒA, BẢN SẮC VÀ HẠNH PHÚC” TRỞ THÀNH TỈNH PHÁT TRIỂN KHÁ VÀO NĂM 2025

Xây dựng đội ngũ làm công tác lý luận phê bình văn học nghệ thuật

Đội ngũ làm công tác lý luận, phê bình văn học nghệ thuật hiện nay đang ngày càng thưa thớt, thiếu vắng những cây bút chuyên nghiệp, tâm huyết. Từ đây, đặt ra những yêu cầu mới đối với vấn đề xây dựng lực lượng này để đáp ứng đòi hỏi của tình hình thực tiễn.
Xây dựng đội ngũ làm công tác lý luận phê bình văn học nghệ thuật
Ảnh minh họa.

Hàng năm, Hội Nhà văn Việt Nam đều xét kết nạp hội viên cũng như xét tác phẩm trao giải thưởng, tuy nhiên số lượng các tác giả, tác phẩm mảng lý luận, phê bình chiếm một số lượng rất khiêm tốn so với chuyên ngành thơ, văn xuôi. Như năm 2021, trong số 34 hội viên mới được kết nạp chỉ có 3 hội viên lý luận, phê bình. Đến năm 2022, hội viên lý luận, phê bình chỉ chiếm 2/44 hội viên mới được kết nạp.

Tình hình cũng không mấy khả quan ở các lĩnh vực nghệ thuật khác như điện ảnh, mỹ thuật, âm nhạc, sân khấu,... Nhìn ở các địa phương, ngoại trừ hai trung tâm văn hóa lớn là Hà Nội, TP Hồ Chí Minh do có những điều kiện thuận lợi giúp quy tụ được nhiều tác giả cả ở mảng sáng tác cũng như lý luận, phê bình, còn hầu hết các tỉnh, thành phố hiện nay đội ngũ những người làm lý luận, phê bình chuyên nghiệp gần như chỉ đếm trên đầu ngón tay. Trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, sức hút của chuyên ngành lý luận, phê bình đối với người trẻ là vô cùng hạn chế.

Tại Trường đại học Sân khấu Ðiện ảnh Hà Nội, nhiều năm qua chuyên ngành lý luận, phê bình về múa, sân khấu, nhiếp ảnh của trường đã không có nổi một bộ hồ sơ dự tuyển. Khoa Lý luận, phê bình của Trường đại học Sân khấu Ðiện ảnh TP Hồ Chí Minh cũng đã bỏ trắng nhiều năm vì không có sinh viên.

Còn Trường đại học Văn hóa Hà Nội, việc đào tạo sinh viên chuyên ngành sáng tác và chuyên ngành lý luận, phê bình từng có thời gian được gộp chung trong Khoa Sáng tác và lý luận, phê bình văn học, tuy nhiên sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường, họa hoằn chỉ có vài người theo đuổi lĩnh vực lý luận phê bình. Điều này giúp lý giải cho sự xuất hiện khá ít ỏi của các tác giả hoạt động trong lĩnh vực lý luận, phê bình trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Đây là một hiện trạng vô cùng đáng buồn. Bởi lẽ nền văn học nghệ thuật của mỗi quốc gia, bên cạnh lĩnh vực sáng tác không thể thiếu được hoạt động lý luận, phê bình. Vì hoạt động lý luận, phê bình văn học nghệ thuật là việc nghiên cứu, đưa ra các quan điểm, đánh giá về quá trình hình thành, phát triển của vănv học nghệ thuật, các trào lưu trường phái, các hiện tượng mới nảy sinh, phát hiện các giá trị, các quy luật, dự báo, phát hiện cái mới; đồng thời thẩm định, đánh giá tác phẩm, tác giả; từ đó tham gia điều chỉnh, định hướng cho sự vận động của văn học nghệ thuật.

Ở khía cạnh nhất định, lý luận, phê bình góp phần khích lệ, kích thích sự sáng tạo của các văn nghệ sĩ để có những tác phẩm chất lượng đáp ứng đòi hỏi của xã hội, mặt khác góp phần nâng cao thị hiếu, thẩm mỹ văn hóa cho công chúng. Do đó tình trạng “nghiệp dư hóa”, vừa thiếu vừa yếu của đội ngũ làm công tác lý luận, phê bình sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến sự vận động, phát triển lành mạnh của đời sống văn học nghệ thuật nước nhà.

Liên quan đến hoạt động lý luận, phê bình, tại Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 16/6/2008 của Bộ Chính trị “Về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học nghệ thuật trong thời kỳ mới” ghi nhận: “Phê bình văn học nghệ thuật trong thời kỳ đổi mới có tác dụng tích cực đối với sáng tác, phát hiện cái tốt, ủng hộ cái mới, tiến bộ trong hoạt động sáng tạo”.

Tuy nhiên Nghị quyết 23 cũng thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế đó là: “Hoạt động lý luận văn học nghệ thuật còn lạc hậu về nhiều mặt, chưa giải đáp được nhiều vấn đề của đời sống, còn xa rời thực tiễn sáng tác, có biểu hiện xơ cứng, kém năng động, giảm sút tác dụng tích cực đối với sáng tác. Lý luận văn nghệ và mỹ học mác-xít chưa được nghiên cứu và phát huy tương xứng với vai trò và giá trị của nó. Hoạt động phê bình văn học nghệ thuật có biểu hiện tụt hậu so với yêu cầu, thực hiện chưa tốt chức năng hướng dẫn, điều chỉnh và đồng hành với sáng tác. Chất lượng khoa học và tính chuyên nghiệp của phê bình bị xem nhẹ; xuất hiện lối phê bình cảm tính, thiếu một hệ thống tiêu chí tin cậy để đánh giá tác giả và tác phẩm, văn hóa phê bình bị hạ thấp...”.

Từ đó Nghị quyết 23 xác định mục tiêu thời gian tới, một trong số đó là: “Xây dựng, phát triển đội ngũ văn nghệ sĩ Việt Nam một cách toàn diện cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu loại hình, có các thế hệ nối tiếp nhau vững chắc”.

Mới đây, ngày 15/5/2023, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 515/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình tổng thể về phát triển văn hóa Việt Nam giai đoạn 2023-2025 (Chương trình). Đáng chú ý trong phần nhiệm vụ và giải pháp, tại Điều 5 đề cập đến việc phát triển đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức và nguồn nhân lực quản lý, đào tạo, nghiên cứu khoa học chất lượng cao trong lĩnh vực văn hóa, trong đó chỉ rõ: “Đào tạo, bồi dưỡng 100 chuyên gia, cán bộ chuyên môn về biên kịch, lý luận và phê bình, giám tuyển, giám định thuộc các lĩnh vực: điện ảnh, mỹ thuật, nghệ thuật biểu diễn và về giám định cổ vật”.

Nhiệm vụ đã đặt ra, vấn đề là làm thế nào để khắc phục sự thiếu hụt về lực lượng đồng thời từng bước nâng tầm đội ngũ làm công tác lý luận, phê bình văn học nghệ thuật để đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của thời đại?

Trước hết cần phải củng cố lực lượng hiện tại, giữ chân những người đã và đang làm công tác lý luận, phê bình bằng quan tâm, tạo điều kiện cơ chế, chính sách đãi ngộ phù hợp. Thực tế muốn có một sản phẩm lý luận, phê bình chất lượng người viết cần rất nhiều thời gian và sức lực để nghiên cứu, tìm hiểu, phân tích, luận giải... Nhưng sản phẩm dù đã hoàn thành song không phải lúc nào cũng dễ dàng tìm được nơi công bố. Các báo chí chuyên ngành dù luôn dành số trang nhất định cho mảng lý luận, phê bình song khó lòng đáp ứng hết nhu cầu của người viết, chưa kể số lượng phát hành có hạn, nhuận bút chưa tương xứng, không đủ sức động viên cũng như tái tạo sức lao động cho người làm công tác lý luận, phê bình.

Chưa kể, phần nhiều các tờ báo thường không mặn mà và cũng không thu xếp được trang mục dành cho các bài nghiên cứu chuyên sâu. Bởi vậy người viết vốn đã nhọc nhằn trong quá trình sáng tạo, lại phải vất vả tìm đầu ra cho đứa con tinh thần của mình. Để khắc phục tình trạng trên đây đòi hỏi ngành chức năng, Viện nghiên cứu, Hội nghề nghiệp cũng như các cơ quan báo chí về văn học nghệ thuật cần mở rộng diễn đàn dành cho lĩnh vực lý luận, phê bình, tận dụng tối đa lợi thế của báo điện tử và nền tảng mạng xã hội, đa dạng các hình thức đưa tác phẩm lý luận, phê bình đến với công chúng.

Đồng thời cần thực hiện chế độ nhuận bút phù hợp đối với các sản phẩm lý luận, phê bình; cũng như xem xét cơ chế đặt hàng, hỗ trợ, đãi ngộ đối với người làm công tác lý luận, phê bình, tạo điều kiện xuất bản các cuốn sách phê bình, tiểu luận chuyên sâu.

Thứ hai không ngừng phát hiện, bổ sung lực lượng, nhất là người trẻ. Như bất cứ một lĩnh vực, ngành nghề nào, đội ngũ làm lý luận, phê bình cũng rất cần một sự phát triển vững chắc trên cơ sở có sự tham gia của nhiều thế hệ, tạo sự liền mạch, không bị thiếu hụt nửa chừng. Vậy lực lượng những người làm lý luận, phê bình, nhất là những người trẻ, có thể bổ sung từ đâu? Chúng ta có các trường đại học chuyên ngành khoa học xã hội nhân văn, có lực lượng đông đảo các nhà báo theo dõi mảng văn học nghệ thuật, các nghệ sĩ có khả năng viết lý luận, phê bình…

Nếu kịp thời phát hiện những người có tố chất, từ đó ngành chức năng, Viện nghiên cứu, Hội nghề nghiệp có những biện pháp động viên, khuyến khích, định hướng nghề nghiệp,... thì chắc chắn đây sẽ là nguồn bổ sung quý giá cho đội ngũ người làm lý luận, phê bình trong tương lai.

Thứ ba cùng với việc xây dựng, củng cố lực lượng, thì việc cần làm thường xuyên, liên tục đó là chú trọng công tác bồi dưỡng đào tạo, nâng cao trình độ, cập nhật thời sự cũng như kiến thức mới,... đối với đội ngũ làm công tác lý luận, phê bình, bảo đảm “sắc về chuyên môn, vững về bản lĩnh, tư tưởng, nhạy bén với thực tiễn”.

Do đặc thù của nghề nghiệp, người làm lý luận, phê bình đòi hỏi phải có tư duy khoa học và nghệ thuật, vừa nhạy bén vừa phải có bản lĩnh vững vàng để kịp thời nắm bắt, đánh giá, luận giải được những vấn đề, hiện tượng mới nảy sinh trong đời sống văn học nghệ thuật, từ đó góp phần định hướng thẩm mỹ cho công chúng. Không chỉ am hiểu các vấn đề trong nước, người làm lý luận, phê bình cũng cần được thường xuyên cập nhật những kiến thức, xu hướng sáng tác mới trên thế giới, sự tác động của các trào lưu nước ngoài đến Việt Nam,...

Chỉ có như vậy những công trình, bài viết của họ mới thực sự có giá trị chuyên môn và thực tiễn, phát huy hết vai trò của lý luận, phê bình trong đời sống. Do đó cùng với yêu cầu đặt ra cho mỗi người làm nghề cần chủ động học hỏi, trau dồi kiến thức, nâng cao sự hiểu biết, thì việc tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng, trong đó chú trọng việc tư vấn, định hướng hoạt động tiếp nhận lý luận, văn nghệ nước ngoài vào Việt Nam với sự tham gia của những chuyên gia đầu ngành sẽ giúp rút ngắn thời gian cho người làm lý luận, phê bình, giúp họ nhập cuộc và thực hành nghề nghiệp thuận tiện và nhanh chóng hơn, tránh tình trạng tụt hậu, xa rời thực tiễn, lạc hậu, lúng túng trước những sự kiện, hiện tượng nổi cộm mới xuất hiện để rồi đưa ra những đánh giá phân tích phiến diện, lệch lạc, làm mất niềm tin của công chúng.

Đồng thời lựa chọn những văn nghệ sĩ, nghệ nhân, trí thức trẻ có năng lực, khả năng sáng tạo để đào tạo dài hạn, tham dự các khóa bồi dưỡng nâng cao ngắn hạn ở trong nước và nước ngoài như Quyết định số 515/QĐ-TTg đã chỉ ra.

Thứ tư, tổ chức nhiều hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực lý luận, phê bình như: tọa đàm, hội thảo nhìn nhận, đánh giá về các trào lưu, xu hướng mới xuất hiện ở Việt Nam và trên thế giới, thảo luận về những tác phẩm đang được dư luận quan tâm.

Tăng cường hoạt động hợp tác quốc tế trong lĩnh vực lý luận, phê bình văn học nghệ thuật. Tổ chức và đẩy mạnh công tác quảng bá các giải thưởng dành riêng cho lĩnh vực lý luận, phê bình như một cách tôn vinh, biểu dương, ghi nhận những đóng góp, cống hiến thầm lặng của những người làm nghề chân chính. Giải thưởng cần có tính phát hiện, động viên, khích lệ những nhân tố mới.

Làm tốt những yêu cầu trên chắc chắn chúng ta sẽ từng bước xây dựng được đội ngũ người làm lý luận, phê bình vừa đông về số lượng, vừa chắc về trình độ.

Theo nhandan.vn

Tin mới hơn

Nam sinh mê trà đạo đỗ đại học top 9 nước Mỹ

Nam sinh mê trà đạo đỗ đại học top 9 nước Mỹ

Đỗ Minh Quân, 18 tuổi, đỗ Đại học Johns Hopkins, với bài luận về dự án nước sạch, giúp phân phối, sử dụng nước khoa học ở Suối Giàng, nơi có những đồi chè Shan Tuyết trăm tuổi. - VnExpress

Dự đoán tỷ số, đội hình xuất phát trận Napoli - Barca

Dự đoán tỷ số, đội hình xuất phát trận Napoli - Barca

Nhận định soi kèo Napoli vs Barca lượt đi vòng 1/8 Cúp C1 châu Âu 2023/2024 diễn ra lúc 03h00 ngày 22/2 theo giờ Việt Nam

Tuyển sinh lớp lớp 10 năm 2024: Nhiều địa phương giảm môn thi

Tuyển sinh lớp lớp 10 năm 2024: Nhiều địa phương giảm môn thi

VOV.VN - Thời điểm này, nhiều địa phương đã công bố phương án tuyển sinh lớp 10 các trường trung học phổ thông công lập năm học 2024-2025, trong đó, một số địa phương giảm số môn thi để giảm áp lực cho thí sinh.

Thị trường chứng khoán Việt Nam 2024: Dự báo sẽ có gam màu tươi sáng hơn

Thị trường chứng khoán Việt Nam 2024: Dự báo sẽ có gam màu tươi sáng hơn

Mặc dù còn nhiều thách thức, song thị trường chứng khoán Việt Nam được dự báo sẽ có gam màu tươi sáng hơn trong năm 2024 nhờ nhiều yếu tố nền tảng hỗ trợ tích cực.

Thời tiết hôm nay 21/2: Miền Bắc có sương mù nhẹ, miền Nam có nơi nắng nóng

Thời tiết hôm nay 21/2: Miền Bắc có sương mù nhẹ, miền Nam có nơi nắng nóng

VOV.VN - Thời tiết ngày 21/2, khu vực Bắc Bộ có mưa vài nơi, sáng sớm có sương mù và sương mù nhẹ rải rác, trưa chiều trời nắng; riêng phía Tây Bắc Bộ ngày 21-22/2 có nơi nắng nóng.

Quân đội - Trường học lớn của thanh niên

Quân đội - Trường học lớn của thanh niên

VOV.VN - Quân đội là một trường học lớn, một môi trường mà thanh niên sẽ được sinh sống, học tập, rèn luyện toàn diện về thể lực, phẩm chất, nhân cách và lý tưởng sống.

Năng suất lao động Việt có mức tăng trưởng ấn tượng

Năng suất lao động Việt có mức tăng trưởng ấn tượng

Năng suất lao động của người Việt ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng cách khá xa so với các nước phát triển, đặc biệt tỷ lệ tăng năng suất giữa các nhóm doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp nhà nước chưa đồng đều. Đây là vấn đề mà Việt Nam cần cải thiện để nguồn nhân lực thực sự là động lực cho một nền kinh tế mạnh.

Đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm: Tạo nền tảng cho sự tăng trưởng

Đẩy nhanh tiến độ các dự án giao thông trọng điểm: Tạo nền tảng cho sự tăng trưởng

Năm 2024 được xác định là năm tăng tốc thực hiện các công trình giao thông trọng điểm. Do đó, dồn đầu tư công cho hạ tầng giao thông đang là vấn đề được quan tâm đẩy mạnh.

Tin cũ hơn

[Xem thêm]
Triển vọng tăng trưởng xuất khẩu gạo

Triển vọng tăng trưởng xuất khẩu gạo

Năm 2024, dự kiến xuất khẩu gạo của Việt Nam tiếp tục khởi sắc, hướng tới cột mốc kim ngạch 5 tỷ USD. Tuy nhiên, đây cũng là năm thị trường gạo thế giới được dự báo sẽ có nhiều biến động cả về sản lượng, nhu cầu và các chính sách liên quan từ các quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu. Do vậy, đổi mới sản xuất và linh hoạt điều hành xuất khẩu gạo sẽ là điều kiện quan trọng để ngành lúa gạo Việt Nam đạt tăng trưởng như kỳ vọng.

Doanh nghiệp đưa hàng vươn khơi

Doanh nghiệp đưa hàng vươn khơi

Theo nhận định của giới chuyên gia kinh tế, tiềm năng xuất khẩu hàng hóa còn rất lớn, các doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao tính chủ động kết hợp với sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý để mở rộng thị trường, tận dụng cơ hội cho xuất khẩu hiệu quả hơn.

Bắc Bộ sáng sớm có sương mù, trưa chiều trời nắng

Bắc Bộ sáng sớm có sương mù, trưa chiều trời nắng

VTV.vn - Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, ngày và đêm 20/2, Bắc Bộ tiếp tục có mưa vài nơi, sáng sớm có sương mù và sương mù nhẹ rải rác, trưa chiều trời nắng.

Xuất khẩu nông sản khởi sắc đầu năm

Xuất khẩu nông sản khởi sắc đầu năm

VTV.vn - Tiếp đà thành công từ năm 2023, ngành nông nghiệp Việt Nam tiếp tục tự tin bước vào năm mới Giáp Thìn 2024 với nhiều đơn hàng xuất khẩu lạc quan.

Hà Nội dự kiến khởi công 4 cây cầu vượt sông Hồng trong năm 2024

Hà Nội dự kiến khởi công 4 cây cầu vượt sông Hồng trong năm 2024

VTV.vn - Những cây cầu bắc qua sông Hồng là một trong những ưu tiên phát triển của TP Hà Nội trong năm nay.

Đến năm 2030, toàn quốc sẽ có 5 Đại học Quốc gia

Đến năm 2030, toàn quốc sẽ có 5 Đại học Quốc gia

VTV.vn - Đến năm 2030, toàn quốc có khoảng 30 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm quốc gia.

Bắc Bộ nắng nóng, có nơi trên 35 độ C

Bắc Bộ nắng nóng, có nơi trên 35 độ C

VTV.vn - Trước khi không khí lạnh gây mưa rét, miền Bắc và Bắc miền Trung sẽ nắng nhiều và nóng trong 5 ngày đầu tuần.

Xếp hàng mua vàng ngày vía Thần Tài

Xếp hàng mua vàng ngày vía Thần Tài

VTV.vn - Nhiều người dân đã có mặt từ sáng sớm để tranh thủ xếp hàng, mua vàng cầu may mắn cả năm cho bản thân và gia đình.

Phiên bản điện thoạiPhiên bản điện thoại